KAYNAK MAKİNALARI / WELDING MACHINES
AKÜ ŞARJ REDRESÖRLERİ
AKÜ ŞARJ REDRESÖRLERİ/ BATTERY CHARGERS RECTIFIERS
AKÜ
1. AKÜNÜN TANIMI
Motorlu araçlarda; elektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depo eden ve devresine alıcı bağlandığı zaman bu enerjiyi tekrar elektrik enerjisine çevirerek dış devreye veren bir üreteçtir. Motorlu taşıtlarda elektrik enerjisi ile çalışan sistemlerin elektrik ihtiyacını karşılamak amacı ile kullanılır.



2. AKÜNÜN GÖREVLERİ
• Motorun ilk hareket sırasında marş motorunu çalıştıracak yüksek akımı vermek
• Motor devrinin yüksek ve elektrik sarfiyatının düşük olduğu zamanlarda şarj sisteminin ürettiği elektrik enerjisini kimyasal enerji şeklinde depolamak ve elektrik sarfiyatının yüksek ve şarj akımının düşük olduğu zamanlarda elektrikli alıcıları beslemek
• Motor çalışırken elektrik sisteminde gerilim ve akım şiddeti dengelemesini sağlar
• Motor çalışmadığı zamanlarda, kullanılacak alıcılara akım göndermek
• Bu fonksiyonlar araçta akü ile sağlanmaktadır. Bu akünün araç üzerindeki çevrimi aşağıdaki gibidir.



3. AKÜ ETİKETİ
Akü üzerindeki etiketlerin yorumlanması
A Kod: 12 Volt
B Kapasite(reklam kapasitesi)Bir saat boyunca verebileceği akım miktarı
C Kutupların bağlantı şekli, akü kutusu yüksekliği, kalite performans seviyesi
D Marş sırasında çekilebilecek maksimum akım miktarı
(Örnek: 420 A akım 042 gösterilir.)
E Boyut standartları L1 (kısa boy) simgesiyle karşılaşılabilir.



4. TAŞITA GÖRE AKÜ SEÇİMİ
Akü seçimi yapılırken dikkat edilecek hususlar ve yanlış akü seçiminin zararları aşağıda belirtilmiştir;

• Akü seçimi yapılırken;
• Akü katalogundan yararlanınız,
• Akü fiziksel kriterlerine önem veriniz,
• Akü boyutları (Uzunluk, genişlik, yükseklik gibi)
• Hold-down dediğimiz uzun ve kısa kenarlarda bulunan akünün sabitlenmesine destek veren çıkıntılara dikkat ediniz.
• Akü kutup başlarına dikkat ediniz. (ölçü ve tip olarak)
• Akü seçiminin doğru yapılması sonrasında yapılacak işlem araç şarj sisteminin doğru çalışıp çalışmadığının kontrolü olmalıdır. Bu kontrol her zaman tam şarjlı bir akü kullanılarak yapılmalıdır.
• Akünün yanlış seçimi;
• Akü araç tüketimi için yetersizse
• Tüketicilerin aküden aşırı yük çekimi aküyü kısa sürede deşarjı konuma getireceği için, alternatörden yapılan uzun süreli yüksek akımlı beslemeler aküyü aşırı şarja götürebilecektir. Yine tüketimlerin fazla olması özellikle kış aylarında akü kapasitesinin araç marş basımına yetersiz kalmasını sağlayacaktır. Akünün yetersiz kalması müşteride memnuniyetsizlik yaratacak, sık sık akü bakımı yaptırmak zorunda kalacaktır ki, bu durum hem akünün ömrünün kısa sürede bitmesine, hem de yanlış akü tipine yönlendirilen müşterinin bir süre sonra kaybedilmesine yol açacaktır.
• Akü araç tüketiminin çok üstünde bir kapasiteye sahipse;
• Burada özellikle dikkat edilmesi gereken husus, alternatörün bu aküye uygun olup olmadığıdır. Alternatörün yetersizliği akünün yeteri kadar şarj edilememesine sebebiyet verecektir.
• Diğer önemli husus araç elektrik kablo sisteminin yüksek kapasiteli aküye uygun olup olmadığıdır. Kablo kesitleri eğer çok ince kalırsa, alternatörün yüksek akımlarla uzun süreli yapacağı beslemeler esnasında kablolar aşırı ısınacak bu durum yangınlara bile sebebiyet verebilecektir.

JAPON ARAÇLAR 45 Ah Dar Tip
YERLİ ARAÇLAR 55 Ah – 60 Ah
AVRUPA ARAÇLAR 88 Ah – 100 Ah
HAFİF TİCARİ ARAÇLAR 72 Ah – 90 Ah
AĞIR HİZMET TİPİ ARAÇLARDA 135Ah.—200Ah

5. AKÜ ŞARJI

AKÜNÜN ŞARJI VE DEŞARJI
Aküye, bir DC(doğru akım) güç kaynağından akım verme işlemine şarj denir ve akü bu işlemle enerji depolar. Akünün bir alıcıya akım vermesi işlemine deşarj denir.

5.1.1. AKÜNÜN ŞARJI
Aküye, bir DC güç kaynağından akım verme işlemine şarj denir ve akü bu işlemle enerji depolar. Boşalmış olan batarya bir doğru akım kaynağına bağlanıp deşarj akımına ters yönde bir şarj akımı geçirilirse pozitif ve negatif plakalardaki kurşun sülfat ayrışır. Her iki plakadan ayrılan sülfat (SO4) iyonları suyun hidrojeni ile birleşip sülfürik asit (H2SO4) oluştururken suyun oksijeni de pozitif plakada kurşunla birleşip kurşun peroksit (PbO2) oluşur. Negatif plaka ise saf kurşun haline dönüşür. Böylece her iki kutupta kimyasal bakımdan farklı maddeler yeniden oluşur. Şarj esnasında pozitif ve negatif plakalarda meydana gelen kimyasal değişme aşağıdaki gibidir.

Pozitif plaka = PbSO4 + SO4 + 2H2O ® PbO2 + 2H2SO4
Negatif plaka = PbSO4 + H2 ® Pb + H2SO4

5.1.2. AKÜ DEŞARJI
Akünün bir alıcıya akım vermesi işlemine deşarj denir. Elektrolit içindeki asit sülfat (SO4) ve hidrojen (H2) iyonları verir. Sülfat iyonları eksi (-) ve hidrojen iyonları ise artı (+) değerlidirler. Deşarj sırasında sülfat (SO4) iyonları her iki plakadaki kurşunla birleşerek kurşun sülfat (PbSO4) oluştururlar. Pozitif plakadaki kurşun peroksidin (PbO2) oksijeni ise ayrışarak asidin hidrojeni ile birleşir ve su oluşur.
Deşarj esnasında pozitif ve negatif plakalarda meydana gelen kimyasal değişme aşağıdaki gibidir.

Pozitif plaka = PbO2 + H2 ® PbO + H2O
Negatif plaka = Pb + O + H2SO4 ® PbSO4 + H2O

5.2. AŞIRI ŞARJIN VE DEŞARJIN ZARARLARI

5.2.1. AŞIRI ŞARJIN ZARARLARI
• Pozitif kutup başının kabarmasına ve akü kutusunun deforme olmasına neden olur.
• Araç üzerinde aşırı şarj olan aküde çok sık su eksilir. Bunun sonucunda plakalar hava ile temas eder, yüzeyler sülfatlaşarak sertleşir.
• Aşırı şarja maruz kalma durumu uzarsa pozitif ızgaralar oksitlenir ve plakalar incelir.

5.2.2. AŞIRI DEŞARJIN ZARARLARI
• Akünün plakalarında meydana gelen kurşun sülfatlar yüzeyde sert bir tabaka meydana getirir. Buna da sülfatlaşma denir. Kolay kolay çözülemez.
• Deşarj olmuş bataryanın pozitif plakaları düşük sıcaklıkta donarak hasara uğrar.

6. AKÜ ŞARJ ETME METOTLARI
Bataryalar ihtiyaçlarına göre 4 şekilde şarj edilirler;
• Yavaş şarj
• Normal şarj
• Çabuk şarj
• Araç üzerinde şarj

6.1. YAVAŞ ŞARJ
Yavaş şarj işlemi bataryaların şarjında izlenen normal yoldur. Bu iş için genel olarak şarj redresörleri kullanılır. Bu cihazlar alternatif akımı doğru akıma çevirirler ve cihazın kapasitesine göre bir ve ya daha çok sayıda bataryayı aynı anda şarj edebilirler. Şarj edilecek batarya sayısı birden fazla ise bunlar genellikle birbirine seri bağlanarak şarj edilirler. Bu bataryaların kapasitelerinin birbirine yakın olması iyi olur. Ancak şarj edilmesi gereken bataryalardan biri diğerlerinden küçükse şarj akımı en küçük kapasiteli batarya göre ayarlanır. Zaman varsa şarj akımı daha da düşük tutulabilir. Şarj işlemine bataryanın bütün elemanlarından serbestçe gaz çıkmaya başlayıncaya kadar devam edilir ve iki saat içinde daha fazla yoğunluk artması olmuyorsa şarj işlemi tamamlanmış kabul edilir. Yoğunluk şarj başlangıcında yavaş artar. Çünkü oluşan asit dibe çöker. Şarj sonuna doğru çıkmaya başlayan gazlar elektroliti karıştırdığından yoğunluk artışı hızlanır. Şarjın sonunda yoğunluk 1.280 olmalıdır. Yoğunluk ölçülürken sıcaklığın ve elektrolit içindeki gaz kabarcıklarının etkisi unutulmamalıdır.
Şarj süresi şu şekilde hesaplanır:

Bataryanın boş kısmı
Şarj Süresi= ———————————— + % 25 kayıp Şarj akımı

Reklam kapasitesi 75Ah olan batarya ¼ şarjlı olduğu ölçülmüştür. 7.5 amper şarj akımı ile kaç saat şarj edilmelidir?

Boş kısım= 75- (¼ x 75) ise 75- 18=57Ah.
Şarj süresi = 57/ 7.5 + %25 kayıp = 7.6 + 1.9= 9.5 saat şarj edilmelidir.

6.2. NORMAL ŞARJ
Araç, akünün bitmesinden dolayı çalışmıyorsa, akü alınıp dışarıda normal şarja bağlanır.
• Normal şarj cihazları sabit akımla şarj ettiklerinden birden çok akü, seri bağlanarak aynı anda şarj edilebilir.

Bir aküyü normal şarja bağlarken dikkat edilecek noktalar;
• Akünün yüzeyi temizlenir.
• Akü toz kapakları açılır.
• Yoğunluk muayenesi yapılır ve elektrolit seviyesi tamamlanır.
• Birden fazla akü seri bağlanmışsa en küçük kapasiteli aküye göre şarj akımı seçilir.
• Şarj akımı akü kapasitesinin 1 / 10 ile 1 / 20 si arasında seçilir. (Örnek: Anma kapasitesi 60 Ah olan aküde şarj akımı 3 – 6 amper arasında olmalıdır.)
• Şarj olurken zaman zaman elektrolit yoğunluk kontrolü yapılır.



6.3. ÇABUK ŞARJ
Bu işlemin amacı deşarj olmuş aküyü kısa zamanda marş a basacak şekle getirmektir.
• Sülfatlaşmış, kısa devreli, eski ve aktif maddesi gevşemiş aküler çabuk şarj edilmemelidir.
• Sık sık çabuk şarj uygulanan bataryaların ömrü azalır.
• Çabuk şarjda, şarj akımı 12 volt’luk aküler için 25–50 amper arasındadır.
• Bütün akülerde 15–20 dakika uygulanması gereken bir işlemdir.
• Çabuk şarj işleminde toz kapakları açılmalıdır.

6.4. ARAÇ ÜZERİNDE ŞARJ
Araç üzerindeki şarj; alternatör ve regülâtörden meydana gelen şarj sistemi ile yapılır.
• Araç üzerindeki şarj işlemi, sabit voltajla yapılan işlemdir.
• Şarj voltaj değeri 13.8 volt ile 14.2 volt değerleri arasında olmalıdır.

7. AKÜ ŞARJ SÜRESİNİN TESPİTİ
Örneğin 80 Ah kapasiteli bir akünün voltajı ölçüldüğünde 11.85 volt görülüyor ise akünün 4,5 Amper akım çekecek şekilde en az 14 saat şarja bağlanması gereklidir.



8. AKÜLERİN SÖKÜLÜP TAKILMASINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
• Herhangi bir sebeple akü, araç üzerinden alınacağı zaman önce - kutup başı daha sonra da + kutup başlığı sökülür.
• Söküş sırasında kutup başlarının ve akü kutusunun zarar görmemesi için özen gösterilir. Bunun için tespit vidaları gevşetilir, varsa kutup başlığı çektirmesi kullanılır. Çektirme yoksa bir tornavidayı kutup başlığının ağızları arasına sokarak başlığın gevşeyene kadar açılması sağlanır.
• Akü araç üzerine takılırken, akü emniyet çerçevesinin somunları yeterince sıkılır.
• Kutup başlarının takılmasında önce + kutup başlığı daha sonra da – kutup başlığı yerine takılır.
• Akü kabloları gereğinden daha uzun ve köşe yapacak kadar kısa olmamalıdır.
• Kutup başları, kutup başlıklarını 1 ila 2 mm taşacak şekilde bağlanması doğru olur.